رفتن به بالا

تلفن : 66124102-66124122

سبد خرید   (0 مورد - 0ریال)
  • سبد خرید شما خالی است.

دیابت



گام اول : شناخت دیابت

دیابت یک بیماری است که در آن تولید یا عملکرد انسولین و یا هر دوی آنها دچار اشکال می شوند . انسولین یکی از هورمون های بدن است که از طریق سلول های بتا (جزایر لانگرهانس) در لوزالمعده ترشح می گردد . انسولین ، وظیفه انتقال قند داخل خون به درون سلول ها و تبدیل آن به انرژی را بر عهده دارد . در برخی از افراد دیابتی ، تمام یا بخشی از سلول های بتا از بین رفته اند که نتیجه آن کاهش یا قطع ترشح انسولین است . در حالی که در بدن برخی دیگر ، انسولین به مقدار کافی ترشح می شود ولی انسولین تولید شده به خوبی عمل نمی کند . لذا در افراد دیابتی ، غلظت گلوکز (قند) در داخل خون زیاد می گردد و اصطلاحا قند خون بالا می رود که در صورت عدم کنترل ، در دراز مدت موجب بروز عوارضی چون بیماری های قلبی – عروقی ، آسیب چشم ، کلیه و اعصاب خواهد شد .

طبقه بندی دیابت :

دیابت نوع یک : این نوع دیابت که قبلا دیابت وابسته به انسولین شناخته می شد ، یک بیماری خود ایمن می باشد که در آن سلول های ایمنی بدن بر علیه سلول خودی سازنده انسولین در لوزرالمعده واکنش نشان داده و آنها را نابود می سازند و تولید انسولین در بدن بسیار کم شده و یا متوقف می گردد . این نوع دیابت بیشتر در بچه ها و بالغین جوان به چشم می خورد و مبتلایان باید همیشه انسولین را بصورت تزریقات روزانه بکار ببرند . دیابت نوع ۱ حدود ۵ تا ۱۰ درصد کل مبتلایان به دیابت را تشکیل می دهد .

دیابت نوع دو : در این نوع دیابت که قبلا به آن دیابت غیر وابسته به انسولین می گفتند ، یا بدن به دلایل مختلف قادر به ساخت مقادیر کافی انسولین نیست و یا انسولین مترشحه از لوزالمعده نمی تواند وظایف خود را در بدن به خوبی انجام دهد. حالت اخیر بیانگر وجود مقاومت نسبت به انسولین در شخص مبتلا می باشد . این نوع دیابت بیشتر در سنین بالا ( بیشتر از ۳۰ سال ) خود را نشان می دهد و همراه با چاقی است و در مراحل اولیه با رعایت رژیم غذایی مناسب ، فعالیت منظم ورزشی و کاهش وزن قابل کنترل است . دیابت نوع ۲ شایع ترین شکل دیابت است و حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد مبتلایان را تشکیل می دهد .

دیابت حاملگی : این نوع دیابت اغلب موقتی است . زنان حامله ای که تا قبل از حاملگی دیابت نداشته اند ولی در طول دوران حاملگی مبتلا به دیابت می شوند ، در واقع مبتلا به دیابت حاملگی هستند که حدود ۴ درصد از کل حاملگی ها را شامل می شود . علت اصلی دیابت حاملگی هنوز به درستی روشن نیست ولی به نظر می رسد که هورمون های مترشحه از جفت مادر در طول حاملگی منجر به کاهش اثرات انسولین در بدن می شود و یک حالت مقاومت به انسولین را بوجود می آورد . وجود این مقاومت باعث می گردد که بدن به مقدار بیشتری انسولین ( تقریبا ۳ برابر قبل از حاملگی) احتیاج داشته باشد . در واقع دیابت حاملگی زمانی شروع می شود که بدن قادر نیست این نیاز اضافی به انسولین را تامین نماید و در نتیجه در نبود انسولین کافی قند خون بالا می رود.

این نوع دیابت با زایمان خاتمه می یابد ولی احتمال ابتلای این افراد به دیابت نوع ۲ در سال های آینده افزایش پیدا می کند

انواع متفرقه دیابت : در این گروه دیابت ناشی از بیماری های اختصاصی ژنتیک ، داروها ، عوارض جراحی ، سوء تغذیه ، عفونت و دیگر بیماری ها قرار می گیرد .

نحوه تشخیص دیابت :

قند خون ناشتای کمتر از ۱۰۰ نشانه ی عدم ابتلا به دیابت و بیشتر از ۱۲۶ نشانه ی دیابت می باشد . همچنین قند خون ناشتای ۱۰۰ تا ۱۲۶ را اصلاحا پیش دیابت می گویند . چنانچه قند خون دو ساعت پس از صرف صبحانه اندازه گیری شود ، عدد کمتر از ۱۴۰ در افراد غیر دیابتی و عدد بزرگتر از ۲۰۰ در افراد مبتلا به دیابت و عدد بین ۱۴۰ تا ۲۰۰ در افراد مبتلا به پیش دیابت نشان داده می شود .

مرحله پیش دیابت : پیش از ابتلا به دیابت نوع ۲ ، اغلب به مدت چند سال قند خون در حد دیابت پنهان می باشد . این محدوده بالاتر از حد نرمال بوده ولی آنقدر بالا نیست که فرد در گروه دیابتی ها قرار گیرد . مرحله پیش دیابت به دو صورت وجود دارد : یکی اختلال در قند خون ناشتا و دیگری اختلال در تحمل گلوکز است .

اگر در مرحله پیش دیابت هستید ، اصلاح الگوی تغذیه و افزایش فعالیت بدنی ، بروز دیابت را در شما به تعویق می اندازد .

چه افرادی در معرض ابتلا به دیابت هستند :

عواملی که خطر مبتلا شدن به دیابت را افزایش می دهند ، عبارتند از :

  • قرار داشتن در مرحله دیابت پنهان
  • سن بالا ۴۵ سال
  • سابقه خانوادگی (سابقه ابتلا به دیابت در پدر ، مادر ، خواهر یا برادر )
  • اضافه وزن و چاقی خصوصا در ناحیه شکم
  • فشار خون بالا
  • چربی خون بالا
  • کم تحرکی

امروزه به علت زندگی ماشینی ، کاهش فعالیت های بدنی و رژیم غذایی پر کالری و پر چرب ؛ سن بروز دیابت نوع ۲ بطور چشمگیری کاهش یافته است . بسیاری افراد به علت بی تحرکی ، چاقی و رژیم غذایی نادرست در جوانی به دیابت نوع ۲ مبتلا می شوند . مرحله پیش دیابت یک وضعیت جدی پزشکی است که قابل درمان می باشد . افرادی که در مرحله پیش دیابت قرار دارند ، می توانند با تغییر در رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی ، از پیشرفت بیماری به سمت بروز دیابت نوع دو جلوگیری کنند .

عدم کنترل دیابت ، موجب بروز عوارض بلند مدت و کوتاه مدت دیابت می گردد که به شایعترین آنها اشاره خواهد شد :

 

عوارض بلند مدت :

تاری دید و نابینایی (رتینوپاتی )

آسیب کلیوی (نفروپاتی)

پای دیابتی

بیماری های قلبی – عروقی

عفونت لثه و دندان

عوارض عصبی

عوارض کوتاه مدت :

  • هایپر گلیسمی : قند خون بیش از حد بالا . در این حالت فرد در معرض خطر اسیدی شدن خون (کتو اسیدوز دیابتی ) و حتی رفتن به کمای دیابتی می باشد .

فراموش کردن قرص یا انسولین ، پرخوری ، کاهش فعالیت فیزیکی ، استرس و فشارهای عصبی ، عفونت ، جراحت یا بیماری های دیگر از عوامل بالا رفتن قند خون می باشد .

علائم هایپر گلیسمی : خستگی ، خشکی دهان و تشنگی ، گرسنگی ، اختلال در دید ، کاهش وزن بدون علت و پر ادراری از نشانه های قند خون بالا هستند .

  • هیپو گلیسمی : افت قند خون . اگر همواره از مقدار قند خون خود آگاه نباشید و قندتان بیش از حد پایین بیاید ، ممکن است منجر به ضعف یا بیهوشی گردد .

مصرف دارو یا انسولین بیش از حد معمول ، فعالیت فیزیکی بیش از حد ، حذف یک وعده غذایی اصلی یا یکی از میان وعده ها می توانند موجب بروز هیپو گلیسمی گردند .

علائم هیپو گلیسمی : تپش قلب ، گرسنگی شدید ، لرزش بدن ، عرق سرد ، درد شکم و تهوع ، پوست سرد و رنگ پریده ، اختلال دید ، سردرد ، خواب آلودگی ، از دست دادن تمرکز ، اختلال در صحبت کردن از علائم افت قند خون هستند .

گام دوم : شناخت الفبای دیابت

با کنترل الفبای دیابت ، می توان بروز عوارض را بسیار کاهش داد . برای جلوگیری از عوارض دیررس دیابت ، کنترل سه عامل قند ، چربی و فشار خون بسیار کلیدی می باشند . الفبای دیابت عبارتند از :

هموگلوبین ای وان سی (HbA1c) : نشان دهنده میانگین قند خون در سه ماه گذشته است . مقدار هدف این آزمایش برای بیشتر افراد دیابتی زیر ۷% است .

فشار خون : فشار خون بالا صدمات شدیدی به قلب می رساند . احتمال حمله قلبی و نارسایی کلیه را افزایش می دهد . مقدار هدف فشار خون برای اکثر افراد دیابتی زیر ۸۰/۱۳۰ است .

کلسترول : کلسترول موجود در خون به دو شکل کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد (LDL) می باشد . ال – دی – ال یا کلسترول بد موجب گرفتگی رگهای شما می شود و حمله قلبی در پی خواد داشت . اچ – دی – ال یا کلسترول خوب کمک می کند گرفتگی رگهای شما کمتر شود . مقدار هدف LDL برای بیشتر افراد دیابتی زیر ۱۰۰ است و مقدار هدف HDL برای بیشتر افراد دیابتی بالای ۴۰ برای مردان و بالای ۵۰ برای زنان است .

گام سوم : مدیریت دیابت

منظور از مدیریت دیابت ، حفظ میزان قند خون در حد طبیعی می باشد . لازم به ذکر است که حفظ چربی و فشار خون در حد طبیعی نیز نقش بسیار مهمی در کاهش عوارض دیابت بر عهده دارد . مهمترین اصل در کنترل دیابت ایجاد تعادل بین عوامل بالا برنده قند خون یعنی غذا خوردن و استرس و عوامل پایین آورنده قند خون یعنی داروها و ورزش است . مهمترین کارکرد غذا در بدن تولید انرژی است . تمام اعمال سلول ها و دستگاههای بدن به انرژی نیاز دارند . انرژی در بدن بر اساس واحدی به نام کیلو کالری اندازه گیری می شود . انرژی ورودی به بدن از طریق غذا ها باید با انرژی مصرفی برای کارهای حیاتی و روزمره مثل نفس کشیدن ، ورزش ، فعالیت های بدنی برابر باشد . انرژی مورد نیاز بدن به عوامل مختلفی از جمله جنسیت ، سن ، جثه و میزان فعالیت های بدنی بستگی دارد . انرژی از سه ماده مغذی به نام های کربوهیدرات ، پروتئین و چربی تامین می شود . در مواد غذایی مقادیر متفاوتی از کربوهیدرات ، پروتئین و چربی وجود دارد .

کربوهیدرات :

نشاسته و قند موجود در غذاها ، کربوهیدرات به شمار می آیند . تقریبا تمام کربوهیدرات دریافتی از این مواد به قند (گلوکز) تبدیل شده و وارد خون می شود . در نتیجه کربوهیدرات در مقایسه با پروتئین و چربی ، تاثیر بیشتری بروی میزان قند خون دارد و می توان گفت که کربوهیدرات موجود در غذا ، اصلی ترین عامل افزایش قند خون است . نشاسته در انواع نان ها ، ماکارونی ، غلات ، سیب زمینی یافت می شود . انواع میوه ها و لبنیات نیز حاوی قند هستند . هر گرم از یک ماده غذایی حاوی کربوهیدرات ، ۴ کیلو کالری انرژی دارد و می تواند موجب افزایش قند خون گردد .

فیبرها :

فیبرها نوع دیگری از کربوهیدرات ها هستند که بدن قادر به هضم یا جذب آنها نیست ، بنابراین قند خون را نیز بالا نمی برند .هضم نشدن فیبرها در بدن موجب می شود که آنها بدون هیچ گونه تغییری در داخل روده ها حرکت کرده و به دفع راحت مواد زاید از بدن کمک کنند . فیبر ها در کنترل قند خون بعد از غذا نیز نقش بسزایی دارند . زیرا عملکرد آنها مانع ورود ناگهانی قند به درون خون می شود . سبزیجات ، غلات کامل (سبوس دار) و حبوبات حاوی فیبر فراوان هستند . توصیه می شود به همراه وعده های غذای اصلی و میان وعده ها در طول روز ، حتما از سبزیجات استفاده کنید

پروتئین :

پروتئین در انواع گوشت ها ، مرغ ، ماهی ، تخم مرغ ، حبوبات به مقدار زیاد و در نان و غلات به مقدار کمتر یافت می شود . مواد غذایی پروتئینی نیز می توانند در بدن به قند تبدیل شوند ولی تاثیر آنها بر میزان قند خون ، در مقایسه با کربوهیدرات ها ؛ ناچیز است . میزان مصرف پروتئین افراد دیابتی تفاوتی با افراد غیر دیابتی ندارد ، البته کسانی که دچار عوارض کلیوی دیابت (دفع پروتئین) شده باشند باید مصرف پروتئین روزانه خود را کم کنند .

چربی :

کره ، مارگارین ، روغن ها ، انواع سس های سالاد ، مغزهای آجیلی ، لبنیات ، دانه های روغنی حاوی مقادیر فراوانی از انواع چربی ها هستند . بدن ما به منظور جذب ویتامین های محلول در چربی از جمله ویتامین های A . D .E .K ،داشتن پوستی سالم و نیز تولید برخی هورمون ها ، به چربی موجود در غذاها احتیاج دارد . چربی موجود در مواد غذایی تاثیری بر قند خون ندارد با این حال مصرف زیاد چربی بخاطر انرژی زیاد موجود در آن ، باعث چاقی می شود . از طرف دیگر چربی زیاد در غذا موجب بالا رفتن چربی خون و در نتیجه خطر ابتلا به بیماری های قلبی می گردد.

ویتامین ها و املاح :

ویتامین ها از مواد مغذی ضروری برای بدن هستند که در مواد غذایی گوناگونی یافت می شوند . هر یک از ویتامین ها در بدن وظیفه خاصی به عهده دارند .

املاح نیز مانند ویتامین ها ، مواد مغذی ضروری هستند که بدن از آنها در انجام وظایف خود کمک می گیرد .

ویتامین ها و املاح هیچ انرژی ندارند و نمی توان از آنها به عنوان منبعی برای دریافت انرژی استفاده نمود ؛ اما از جمله مواد ضروری هستند که باید در برنامه غذایی هر فرد در کنار سه گروه کربوهیدرات ، پروتئین و چربی مصرف شوند.

برنامه ریزی غذایی در حقیقت اصول تغذیه سالم و مناسب است . تمام افراد ، چه دیابتی چه غیر دیابتی ، برای زندگی سالم باید این اصول را رعایت کنند . با توجه به لزوم مصرف این گروه های غذایی و با توجه به اینکه این مواد غذایی سرشار از قند و نشاسته می باشند ، باید بدانیم هر یک از این گروه ها چگونه و به چه مقدار مصرف کنیم .